Arkeoloji Haberciliği ve Terazinin Adaleti!

Eski Mısır’da terazide sadece mal tartmıyorlardı; insanların günahları da terazi de tartılıyordu. Terazinin bir kefesine ölünün yüreği, diğer kefesine Ma’at’ın devekuşu tüyü konurdu: yürek vicdanı, tüy ise adaleti sembolize ederdi. Terazi dengede kalırsa veya yürek tüyden daha hafifse günahsız ve kötülüklerden arınmış olduğuna inanılırdı. Ağır gelen yürek, günahın fazla olduğuna işaret eder ve orada hazır bulunan Ammit canavarı tarafından yenirdi.*

Bu terazi hikayesini Koç Üniversitesi Suna & İnan Kıraç Akdeniz Medeniyetleri Araştırma Merkezi’ne bağlı (AKMED), Antalya Kaleiçi Müzesi’nde açılan “Pazarın Cazibesi: Tarih Boyunca Akdeniz Dünyasında Alışveriş” adlı sergide okudum.

Arkeoloji Haberciliği Atölyesi

Hafta sonu Antalya’da bir avuç meraklı gazeteci Ankara İngiliz Arkeoloji Enstitüsü’nün yönetimindeki SARAT Projesi (Safeguarding Archaeological Assets of Turkey – Türkiye’nin Arkeolojik Varlıklarının Korunması) projesi kapsamında AKMED’de düzenlenen Arkeoloji Haberciliği Atölyesi’ne katıldık.

1

Etkinliğin açılışında Ankara İngiliz Arkeoloji Enstitüsü (BIAA) Proje Koordinatörü Gül Pulhan’dan “SARAT Projesi ve Arkeoloji Haberciliği Atölyesi’nin Amacı”, Projenin medya sorumlusu Nur Banu Kocaaslan’dan ise Arkeoloji Hakkında Haber Yazmak: Nelere Dikkat Etmeli, Nereden Başlamalı” hakkında bir sunum dinledik. Geçmişte basında yer alan spekülatif arkeolojik haber örneklerinin eşliğinde keyifli ve öğretici bir sunumdu. Bizler de deneyimlerimizi ve önerilerimizi paylaştık.

Türkiye’de gazeteciler için her alanda olduğu gibi arkeoloji konusunda da doğru bilgiye ulaşmada sıkıntı var. Aslında bu haberlerin oluşmasında öncelikle kulaktan dolma bilgilerin, ardından deneyimsiz editörlerin rolü büyük. SARAT Projesi sayesinde belki bu bilgi kirliliğinin ve spekülatif haberlerin bir nebze önüne geçilebilir.

Türkiye’de arkeolojiyle ilgili herkesin bir fikri var!

SARAT Projesi kapsamında; arkeolojik miras bakımından zengin bir ülkede yaşayan toplumun arkeolojiyle ne ölçüde, hangi yaklaşımlar, hangi değerlerle bağ kurduğunun anlaşılması için Türkiye’de ilk kez tüm ülkeyi kapsayan yüz yüze bir kamuoyu araştırması yapıldı. Bu aynı zamanda toplumun arkeolojiyle ilişkisi üzerine Türkiye çapında yapılmış ilk kamuoyu araştırması.

Gül Pulhan, atölyede, 3 bin 601 kişi ile yüz yüze görüşerek gerçekleştirilen kamuoyu araştırmasının sonuçlarını paylaştı. Özetle; “Türkiye’de arkeoloji ile ilgili hemen herkesin bir fikri var. Bilgi seviyesi düşük ama herkesin bilgisi var.”

7

En çok ilgimi çeken bölümler şöyle;

Ankette ‘yakın çevrenizden define bulan birileri oldu mu?’ diye sorulunca, katılanların sadece yüzde 7’si evet demiş. Bununla birlikte her 4 kişiden 3’ü kaçak kazı yapıldığını görünce polis ya da jandarmayı arayacağını söylüyor. Hiçbir şey yapmayacağını söyleyenlerin oranı ise yüzde 12.

Türkiye genelinde arkeolojik kalıntılar en çok manevi değerleriyle benimseniyor. Görüşülenlerin tercihlerine/cevaplarına göre arkeolojik kalıntılara yüzde 60 manevi, yüzde 50 sanatsal, yüzde 47 bilimsel ve yüzde 32 ekonomik değer veriliyor.

Ankete katılanların yüzde 56’sı e-devlet üzerinden soy ağacına baktığını belirtmiş. Soy ağacına bakanlar en çok 18 – 32 yaş arasındaki gençler.

 ‘Bugünkü Türkiye’yi hangi uygarlık meydana getirmiştir?’ sorusuna, sunulan seçenekler arasında, en çok “binlerce yıldır yaşamış tüm medeniyetler” yanıtı verilmiş. Görüşülenlerin yüzde 46’sı ‘binlerce yıldır yaşamış tüm medeniyetler’, yüzde 28’i ‘Selçuklu ve Osmanlılar’, yüzde 16’sı ‘Türkler’ ve yüzde 10’u ‘Müslümanlar’ yanıtını vermiş.

Her 10 kişiden 9’u “tarihi eserlere zarar verenler cezalandırılmalıdır” diyor. Ayrıca tüm hayat tarzlarının bu konuda hemfikir olması da dikkat çekici. Her 5 kişiden 4’ü Türkiye’nin arkeolojik varlıklarının okullarda okutulması gerektiğini düşünüyor.

Her 100 kişiden 48’i arkeolojik bir yeri ziyarete etmişken, bu oran ev kadınlarında yüzde 29’a düşüyor. En çok ziyaret eden gruplar ise öğrenciler ve üst düzey çalışanlar.

arkeo

Çukur’da bir arkeolog karakteri!

Arkeologlar, arkeoloji ile defineciliğin eş tutulmasından dertli. Haksız da değiller. Anket sonuçlarına göre; Türk insanı yaşamın pek çok başka alanında olduğu gibi arkeoloji ile ilgili bilgiye de en çok medyadan özellikle televizyondan ulaşıyor.

Televizyonun etkisi düşünüldüğünde; “Popüler bir dizinin içine yakışıklı bir arkeolog yerleştirilse, mesela Çukur’un içine…” bu algının değişmesine olumlu bir etkisi olabilir mi acaba? diye düşünmeden edemiyor insan. Arkeologların aslında bilim insanları olduğu, define aramadıkları, definecilerle karıştırılmamaları gerektiği doğru anlatılabilir mi?

Aklıma Gazeteci Ahmet Yeşiltepe ve Arkeolog Prof.Dr. Nevzat Çevik’in Demre Myra kazılarını işledikleri “Tarih Avcıları” belgeseli geliyor. Topluma arkeologların nasıl çalıştığını anlatan güzel bir çalışmaydı. Belki bu tip yayınların sayısı artmalı.

Ankette beni şaşırtan en çarpıcı sonuçlardan biri; Antalya’daki çalışmalarda ankete katılan Antalyalılar’ın yüzde 47’sinin Aspendos’u bilmiyor olmasıydı… Hemen hatırlatayım, 2019 yılı Valilik tarafından Antalya’da “Aspendos Yılı” olarak ilan edildi. Geçen yıl “Perge Yılı”ydı. Özellikle Antalya Tanıtım Vakfı tarafından yöre halkına, ilk ve orta öğretim seviyesindeki çocuklara ve Antalya kamuoyuna Perge’yi tanıtan güzel etkinlikler yapıldı. Darısı Aspendos’un başına diyelim. Yılın yarısı bitmek üzere ama sosyal medyadaki #AspendosYılı etiketleri dışında henüz hiçbir aktivite yok.

6

“Tarih Boyunca Alışveriş” Sergisi

Atölye çalışmaları kapsamında Koç Üniversitesi Suna & İnan Kıraç Akdeniz Medeniyetleri Araştırma Merkezi (AKMED) içinde açılan  “Pazarın Cazibesi: Tarih Boyunca Akdeniz Dünyasında Alışveriş” adlı sergiyi gezdik.

Antalya Kaleiçi Müzesi’nin bulunduğu bina geçmişte Aya Yorgi Kilisesi iken bugün modern bir müzeye dönüşmüş durumda. Serginin küratörü ve AKMED Direktörü Prof. Dr. Oğuz Tekin, nümismatik alanında Türkiye’nin önde gelen bilim insanlarından.

Firavunlar dönemi Mısır’ından başlayan serginin Mezapotamya Uygarlıkları, Persler, Klasik ve Helenistik Çağ, Eski Yunan Şehir Devletleri, Roma, Bizans ve Osmanlı dönemlerine uzandığını anlatan Oğuz Tekin, “Bu sergide ticaret değil, günlük alışveriş işleniyor” diye vurguladı.

Ve AKMED’in restorasyonla kiliseden harika bir müzeye dönüşen mistik yapısı içinde; bizi uygarlık tarihinin en eski sikkeleri ve terazi ağırlıklarının hikayeleriyle baş başa bıraktı.

akmed1-1
ESKİ MISIR’DA VİCDAN TARTILIYORDU!  Mal tartmada kullanılan terazilerin en erken örneklerine Mısır uygarlığında rastlamaktayız. Ancak Mısırlılar terazide sadece mal tartmıyorlardı; insanların günahları da terazi de tartılıyordu. Nitekim ölüm ve cenazeye ilişkin resimli kayıtlardan oluşan Ölüler Kitabı’nda teraziler sıklıkla resmedilmiştir. Terazinin bir kefesine ölünün yüreği, diğer kefesine Ma’at’ın devekuşu tüyü konurdu: yürek vicdanı, tüy ise adaleti sembolize ederdi. Terazi dengede kalırsa veya yürek tüyden daha hafifse günahsız ve kötülüklerden arınmış olduğuna inanılırdı. Ağır gelen yürek, günahın fazla olduğuna işaret eder ve orada hazır bulunan Ammit canavarı tarafından yenirdi.

LYDİA KRALLIĞI VE SİKKENİN İCADI

MÖ 7. Yüzyılın sonlarına yaklaşılırken Lydialılar devrim niteliğinde bir buluşa imza atıp sikkeyi icat ettiler. Lydia Krallığı’nın başkenti Sardeis (bugün Sart, Salihli) kentinin içinden geçip giden Paktalos Çayı (Sart Çayı) kaynağı Thomolos Dağı (Bozdağ) idi. Paktalos Çayı kaynağından aldığı altın ve gümüş alaşımı bir metal olan elektron zerreciklerini sularda sürükleyerek Sardeis’e kadar getiriyordu. Irmaklardaki bu maden zenginliğinin farkında olan Lydialılar, daha sonra “Altın Post” efsanesinin doğmasına da neden olacak bir uygulamayla koyun postlarını ırmakların sularına daldırarak postun aralarına sıkışan elektron zerreciklerini topluyorlardı. Bu elektron zerrecikleri daha sonra rafineride işleme tabi tutuluyor ve sikke metaline dönüştürülüyordu. Lydia Krallığı’nın ilk sikkeleri muhmetelen Kral Alyattes (MÖ yak. 591 – 561) zamanında elektrondan basıldı. Yapılan analizler Lydialıların sikkelerini doğal elektrondan basmadıklarını, elektron alaşımına müdahale ederek altın oranının düşürdüklerini, gümüş oranını ise arttırdıklarını göstermiştir. Kroisos (MÖ yak. 561 – 546) döneminde ise elektron sikke darbı terkedilmiş hem altın hem de gümüşten sikkeler basılmıştır.

2

AGORADA ALIŞVERİŞ VE DÖVİZ BÜROLARI

Antikçağ’da agoraya alışveriş için daha ziyade erkekler, köleler veya yaşlı kadınlar giderdi; zenginlerin veya genç kadınların gitmesi pek hoş karşılanmazdı.

Antikçağ’da da günümüzdekine benzeyen döviz büroları varmış?

Sergide bununla ilgili şöyle bir bilgi yer alıyor; Agoların bir köşesinde ya da çevresinde bir yerde, yabancı sikkeleri, o kentin sikkeleriyle değiştiren günümüzün döviz bürolarına benzeyen dükkanlar da vardı. Başka bir kenttten gelen birinin elinde altın veya gümüş gibi değerli ketalden sikkeler varsa, agorada alışveriş yapabilmesi için onları o kentin değerli metalden sikkeleriyle değiştirmesi gerekiyordu. Bazen yabancı sikkeye bir kontrmark (damga) vurulmak suretiyle de geçerliliği sağlanıyordu. Agoralarda görev yapan para değiştiriciler trapezital (lat argentarii) olarak anılırdı. Para değiştiriciler, bu işlemi belli bir komisyon karşılığında (ör: % 10) yapıyorlardı.

Osmanlı'da terazinin hassas ve adaletli olması.
Osmanlı’da terazinin hassas ve adaletli olması çok önemliydi.

PEKİ TERAZİ NASIL TUTULMALI?

Terazi (zugos), terazi kolunun orta yerindeki tutamak veya askının yukarıdan tutulmasıyla kullanılırdı. Büyük Constantinus (MS 306 – 337), Üç Eyaletin Hazine Temsilcisi Euphrasius’a, verginin altın sikke olarak toplanması sırasında terazinin üst tarafındaki tutamağından iki parmakla tutulması gerektiğini, diğer üç parmağın serbest kalmasını ve vergi memuru tarafına dönük olmasını, böylece parmakların ağırlıkların olduğu kefeye baskı yapmamış olduğundan emin olunmasını buyurmuştu.

Ağırlık ve ölçüler, her zaman en önemli kamusal araçlar arasında kabul edildiğinden, devletin resmi standart ağırlık ve ölçüleri devletin en önemli merkezlerinde veya tapınaklar gibi kutsal mekanlarda muhafaza edilirmiş.

akm-1
KEÇİBOYNUZU ÇEKİRDEĞİ VEYA KARAT / KIRAT Aynı zamanda altının kalitesini ölçmekte kullanılan karat/kırat (keration) sözcüğünün etimolojik kökeni keçiboynuzu çekirdeğidir. Bir keçiboynuzu çekirdeği 0.20 gramdır (veya 200 miligram). Hava koşullarına ve suya dayanıklı olduğundan ağırlığı değişmeyen bu çekirdeğin değerli metalleri ve taşların tartılmasında kullanılması binlerce yıl öncesine gitmektedir.

“Pazarın Cazibesi: Tarih Boyunca Akdeniz Dünyasında Alışveriş” Sergi 31 Ağustos’a kadar açık. Mutlaka ziyaret ediniz.

8

ARKEOLOGLAR EN ÇOK DA BÜROKRASİDEN DERTLİ

Arkeoloji Haberciliği Atölyesi’nin son bölümünde Akdeniz Üniversitesi’nden Prof. Dr.Gül Işın’dan “Sürdürülebilir Arkeoloji” üzerine çarpıcı bir sunum dinledik.

Sözlerine “Arkeoloji sürsün istiyorum” diyerek başlayan Gül Işın, hayli espri yüklü sunumunda zaman zaman bizleri gülümsetirken, içimizi acıtan veriler paylaştı.

Arkeoloji’ye “Kazı Bilimi” yerine Latince karşılığında olduğu gibi “Eskinin Bilimi” denmesini önerdi. “Kimsenin dili arkeolojiye dönmüyor. Daha adını biz bile doğru paylaşamıyoruz. Definecilerle eş değer tutuluyoruz” diye serzenişte bulundu.

Gül Işın, yeni dünya arkeolojisine ayak uyduramadığımızdan yakındı. “Karain Mağarası’nın duvarlarında ultraviyole ışınlarla duvar resmi var mı bakmadık!” dedi.

Sunumda paylaştığı veriler dikkat çekici;

Örneğin; Türkiye’de tescilli SIT Alanı 19 bin civarında. Kültür Bakanlığı’na bağlı sadece 190 müze ve 138 düzenlenmiş ören yeri bulunuyor. Oysa İngiltere’de tescilli SIT Alanı sayısı 50 bin.

Antalya’da 915 SIT Alanı, buna karşın sadece 28 müze ve ören yeri var.”

5

Antalya, en çok turist, en az müze ve ören yeri ziyaretçi rekortmeni!

Tarihimizi koruyamıyoruz. Bilimsel kazılara başlanan ama ödenek yetersizliği ya da bürokrasi nedeniyle kaderine terkedilen kültürel miras alanları var. Buralarda elinde dedektör hatta iş makinaları ile defineciler cirit atıyor!

Gazeteci Yusuf Yavuz, Türkiye gibi kaçak kazı ve tarihi eser kaçakçılığının yoğun yaşandığı İtalya’da Emniyet Teşkilatı içinde “Kültürel Mirası Koruma Birimi” olduğu bilgisini verdi. Biz kendi aramızda acaba “Arkeoloji Polisi” birimi mi kurulsa diye fısıldadık.

Arkeologlar en çok da bürokrasiden dertli. Arkeoloji alanında bilimsel çalışmalar bürokrasiye bağımlılıktan kurtarılmalı.

Türkiye’de 50’nin üzerinde üniversitede arkeoloji bölümü var. Diplomayı alanların çoğu farklı iş kollarında çalışıyor. İdealistlik de bir yere kadar.

Gül Hoca’nın sunumundan hala zihnimde yankılanan üç cümlesi ile noktalıyorum;

“Antalya’da ne Pisidia’yı ne Lykia’yı koruyamıyoruz. Pamfilya zaten oteller bölgesi.”

“Biz ilgilenmiyoruz ama Avusturyalı bir parlamenter soruyor: Eski Antalyalı eserler, uzaklarda ne yaparlar? (134 yıldır Viyana Müzesi depolarında sergilenmeyi bekleyen Heron Anıtı için söylemiş)

“Amerika’da hayaletleri bile pazarlıyorlar. Çünkü herkes hikaye ile ilgileniyor. Datça Knidos Aphroditesi dünyaya ilham kaynağı oldu. Salvador Dali, Andy Warhol, Boticelli, Knidos Aphroditesi’nden esinlenerek eserler üretti. Maalesef biz bu zenginliğimizin farkında bile değiliz.”

3

Arkeoloji Haberciliği Atölyesi, benim için mesleki olarak katıldığım en keyifli ve öğretici etkinliklerden biri oldu. Şimdi sırada; “Arkeolojik Varlıkların Korunması ve Kurtarılması Online Sertifika Programı” var. Arkeolojiyle ilgileniyorsanız SARAT Projesi’nin web sayfasını; www.saratprojesi.com/tr incelemenizi öneririm.

 SARAT PROJESİ Nedir?

SARAT Projesi adını İngilizce ‘Safeguarding Archaeological Assets of Turkey’ (Türkiye’nin Arkeolojik Varlıklarının Korunması) ifadesinin baş harflerinden alır. Projenin amacı, Türkiye’nin arkeolojik varlıklarının korunması için bilgi-kapasite ve farkındalık artırmaktır. Bu hedef doğrultusunda çeşitli eğitim ve araştırmaları hayata geçirmektedir. SARAT, British Institute at Ankara (BIAA – Ankara İngiliz Arkeoloji Enstitüsü) başkanlığında yürütülen bir projedir. Koç Üniversitesi Anadolu Medeniyetleri Araştırma Merkezi (ANAMED) ve Uluslararası Müzeler Konseyi İngiltere Şubesi (ICOM UK) projenin ortaklarıdır ve çalışmalar birlikte yapılmaktadır.

Işık Ülkesi’nde Yürümek

Yoldur: İnsanları, toplumları, kültürlerini birbirine bağlar; buluşturur. Binlerce yıldır yaşamın aracısıdır. Yerleşimlere ulaşır, geçime ulaşır ama en çok da istilaya yol verir; tehlikelidir. Kavuşmanın da ayrılmanın da aracısı olur. Binlerce yıldır ülkelerin sınırları değişir yollar değişmez. Çünkü yollar, üzerinden geçenin milletini, rengini, cinsini sorgulamaz: Herkes içindir.*

1

Turizm Haftası etkinlikleri kapsamında Antalya Valiliği’nin himayesinde İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü’nün düzenlediği organizasyona davetliydik. Her yaştan Bin kadar insan, dünyaca ünlü Likya Yolu’nun Ulupınar – Çıralı – Olimpos etabını yürüdük.

* Prof. Dr. Nevzat Çevik hocamız yürüyüş öncesi, hepimizin aklına kazınan nefis bir “yol” konuşması yaptı…

Valimiz Münir Karaloğlu’nun “Biz Antalya’nın sadece deniz kum güneş değil, çok önemli özelliklerinin olduğunu, çok önemli değerleri içinde barındırdığını ve bunları da çok fazla bilmediğimizi ve kullanmadığımızı düşünüyoruz” ifadesi anlamlıydı.

Vali beyin birkaç yüz metre sonra pes edip döneceğini düşünüyordum ama beni yanılttı. Sportmen Valimiz parkuru herkesten önce bitirdi. Vali’nin etkinliği sahiplenmesi, yine turizmciler adına AKTOB Başkanı Erkan Yağcı ve Antalya Tanıtım Vakfı Başkanı Yeliz Gül Ege’nin en önde yürümesi çok değerli.

2

Likya Yolu Türkiye’nin ilk uzun soluklu yürüyüş rotası… Adını “Işık Ülkesi” Likya coğrafyasından alan kültür rotası bugün dünyanın sayılı trekking parkurları arasında bulunuyor.

Fethiye ve Konyaaltı Geyikbayırı arasında 555 km’lik kültür rotasının büyük bölümü Antalya sınırları içinde. Tamamını yürümek için en az 1 ay gerekli.

Likya Yolu yabancı yayın organlarının yaptığı değerlendirmelerde “dünyanın en uzun 50” ve “en güzel manzaralı 10” yürüyüş rotası listelerinde yer alıyor.

5

Rotanın tamamı Fransız Grande Randonnee sistemiyle kırmızı-beyaz boyalarla işaretlenmiş durumda. Patikalarda her 50 metrede, orman yollarında ise her 200 metrede rastlayacacağınız işaretler sayesinde kaybollmak neredeyse imkansız. Kavşak noktalarına dikilen Sarı tabelalar yürüyüşçülerin doğru yolu bulmalarına yardımcı oluyor.

Çıralı manzarası enfes. Durup soluklanmak için iyi bir fırsat.
Çıralı manzarası enfes. Durup soluklanmak için iyi bir fırsat.

Nevzat Çevik’in Lykia Kitabı’nda okuduğuma göre Khimaira – Çıralı / Yanartaş adını; aslan başlı, keçi gövdeli, yılan kuyruklu Khimaria’dan alıyor. “Bellorophontes’in mızrağı ile yerin 7 kat altına gömülen Khimaira’nın alevleri binlerce yıldır yanıyor.”

27

Çıralı Yanartaş’ta tiyatro gösterisi ve ardından Olympos antik kentinde tapınak girişinde yan flüt dinletisi iyi düşünülmüş, yürüyüşe renk kattı. Olimpos Kazı Başkanı Prof.Dr.Yelda Olcay Uçkan bölge ve çalışmalar hakkında bilgi verdi.

İtiraf edeyim çok yoruldum. Ama değdi. Edindiğim izlenim her kesin büyük keyif aldığı yönünde. Bu etkinlik mutlaka gelenekselleştirilmeli. Hatta her yıl farklı bir rota seçilmeli. Blogger olarak yaşadığım kentte ilk kez bir etkinliğe davet edildiğim için mutluyum. Naçizane önerim, gelecek yıllarda bu etkinliğe yerli ve yabancı daha çok blogger ve gazeteci davet edilmeli.

***

Likya Yolu dört mevsim yürüyüş yapmaya elverişli. İnsan eli değmediği için bazı bölümlerde toprak kaymaları, taş düşmesi veya ağaç devrilmesi sonucu zorluklar mevcut. Ama zaten bu yolu özel ve güzle kılan da bu zorluklar.

Likya Yolu korumamız ve sahip çıkmamız gereken, Türkiye’nin uluslararası standartlarda bir turizm değeri.

6

Bu uzun yürüyüşte beni en çok etkileyen ve ilk aklıma gelenler:

  • Ulupınar’ın başlangıcındaki mor salkımlar.
  • Gençlerin her noktada durup selfie çektirme merakı.
  • Yeni tomurcuklanan yabani sıklamenler ve pembe papatyalar…
  • Yol boyunca size eşlik eden Ulupınar’ın serin suları.
  • Adını bilmediğimiz kuşların, ilk kez duyduğumuz ve zihnimize kazınan ötüşleri.
  • Issız ormanda karşımıza çıkan yöre sakini bir amcanın yüzündeki tarifsiz gülümseme.
  • Yaklaşık 5 kilometrelik tırmanıştan sonra karşımıza çıkan muhteşem Çıralı – Olimpos Sahili manzarası.
  • Khimaira – Çıralı / Yanartaş’ta binlerce yıldır sönmeyen alevler.

7

Bir hatırlatma; Likya Yolu’nda eşsiz bir doğa ve onlarca endemik bitki ve çiçek göreceksiniz. Doğaya saygılı olun, çöplerinizi yanınızda götürün, rota üzerinde gürültü yapmayın, taş yuvarlamayın ve asla çiçek koparmayın.

12

Likya Yolu‘ndan bahsederken, bu yolun mucidi, İngiliz asıllı Türk vatandaşı Kate Clow’dan bahsetmemek olmaz. Gözüm yürüyüş sırasında Kate Clow‘u aradı, kalabalıktan göremedim herhalde. Likya Yolu’nu merak edenler için Kate Clow’un İngilizce, Almanca ve Türkçe “Likya Yolu” kitapları bulunuyor. Kitapçılarda bulabilirsiniz.

25

Nevzat Hoca ile başladık, yine O’nun Lykia Kitabı’nın kapağındaki bir dize ile noktalayalım;

“Dağ aynı dağdı, deniz aynı deniz.

Rüzgar bile aynı yönlerden esmekteydi.

Hala sofradaydı, yedikleri balıklar.

Dağlardaydı hala bindikleri atlar, sağdıkları keçiler.

Harnup pekmezini parmaklıyordu çocuklar.

Aynıydı nedenleri tüm kavgaların: Topraktı, bağımsızlıktı.

Para hala değerliydi,

Ve hala güzeldi kadınlar

Sadece zaman değişmişti Lykia’da.”

 

Gençlik Tutkularımız

Antalya Ticaret ve Sanayi Odası (ATSO) tarafından kente kazandırılan Antalya Kültür Sanat, kentin önemli bir kültür ve sanat merkezi haline geldi. Bir yandan sergiler ve yetişkinlere dönük sanat seminerleri ve çocuklar için sanat atölyeleri düzenleniyor, diğer yandan felsefe konuşmaları, konferans ve paneller, müzik dinletileri, sinema ve belgesel gösterimleri yapılıyor.

AKS’ın yeni sergisi “Bizim Sayfiyelerimiz: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sanat Koleksiyonu’ndan Bir Seçki” açıldı. Türk resim sanatının önemli isimleri Abidin Dino, Bedri Rahmi Eyüboğlu ve Fikret Otyam gibi sanatçıların eserlerinin de yer aldığı sergi, 28 Temmuz 2019‘a dek Antalya Kültür Sanat’ta ziyaret edilebilecek.

aks-1

Serginin Küratörü Prof. Dr. Burcu Pelvanoğlu, sergiyle ilgili bilgi verirken, “Sayfiye ya gençlik tutkularımızı barındırır, ya da gelecekteki düşümüzdür” ifadesini kullandı.

Bu cümle beni Konyaaltı Sahili’nde 1980’li yıllarda kurulan yazlık obalara götürdü. Çocukluğumda birkaç yazı ailecek Konyaaltı’nda kurulan obalarda geçirmiştik. Yine ilerleyen yıllarda –gençlik dönemimizde- bu kez Lara Sahilleri’nde kamplarda yaz’lamıştık. Sahilde yakılan ateşlerin çevresinde söylenen şarkıların, rüzgarın ve karpuzun tadı zihnimin bir yerinde tazeliğini korumaktadır.

aks-8

Sayfiye kültürünün zayıfladığını vurgulayan Pelvanoğlu’nun sözleri önemli:

“Marmara kıyıları ve Adalar’da halen sayfiye kültürü sürse de bugün giderek zayıflıyor. İstanbul’da denize girilen yerlerden artık otoyol geçiyor. Yeni nesil İstanbul’un yazlık olduğu zamanları bilmiyor. Sergide Afife Ecevit’in  Rize adlı eseri yer alıyor, oraya da otoyol yapıldı.  Sayfiye kültürü şimdilerde daha çok güneye kayıyor. Belli bir coğrafyayla sınırlı hale geldi. Antalya, hem yaylaları olan hem her yerinden denize girilmesi nedeniyle sayfiye kültürünün halen canlı olarak yaşandığı bir kent. Serginin burada açılması ayrıca çok anlamlı oldu.”

aks-12

70 eserin yer aldığı sergide Türkiye manzara resminin klasiklerinden Ali Sami Boyar, Hikmet Onat, Ayetullah Sümer, Mıgırdiç Civanyan, İbahim Safi gibi sanatçıların yanı sıra çağdaş resim geleneğinden Nejad Devrim, Abidin Dino, Bedri Rahmi Eyüboğlu, Mehmet Güleryüz, Fikret Otyam ve Devrim Erbil gibi sanatçıların eserleri bulunuyor.

28 Mart – 28 Temmuz 2019 tarihleri arasında açık kalacak olan sergi, pazartesi hariç her gün 11.00 – 19.00, Perşembe günleri ise 11.00 – 21.00 saatleri arasında ziyaret edilebilir.

İki Kitap Bir Albüm

Yapraklarımın arasında üç çiçek açmış

Ruhum yüzlerini renklerime boyamış birer birer

Ondan önce kaç gemi kalkmış bilen yok

Çiçekler dönmüş yüzlerini siyaha birer birer

Küsmek zamanı değil bu

Bu su hala duru

Bu gök hala mavi

Ve bu ten hala sıcakken

Ben döne döne dans etmeliyim

Bu gece ay bize gülümserken

İnadına raks etmeliyim…

 

Ezgi Aktan’ın “İyi ki” albümünde yer alan “Küsmedim” son dönemde en sık dinlediğim şarkılardan. Baharın ayak seslerini duyurmaya başladığı şu günlerde iyi gidiyor. Dinleyince bana hak vereceksiniz.

**

 

“Korkuyorum” dedi. “Bu aralar kendimi kabuksuz bir salyangoz gibi hissediyorum.”

“Ben de korkuyorum” dedim. “Kendimi perdesiz ayaklı bir kurbağa gibi hissediyorum.”

Yüzüme bakıp gülümsedi.

Hiç konuşmadan binanın gölgeli tarafına giderek birbirimize sarılıp öpüştük, kabuksuz bir salyangoz ve perdesiz ayaklı bir kurbağa…

…..O zamanlar bilmiyordum. Birini tekrar düzelmeyecek kadar kötü kırabileceğimi. İnsan, sadece var olarak diğer bir insanda dönüşü olmayan yaralar açabiliyordu.

murakami

Sınırın Güneyinde Güneşin Batısında

Haruki Murakami

 

 

 

 

 

**

Bir yetenek hayatta, kapıları suratına kapanmış bulmamalı.

Türkiye’de ve dünyada, yardıma ihtiyacı olan pek çok genç yetenek var. Genç bir insanın gelişimine, bir yeteneğe yardım etmek en değerli erdemdir. Lütfen onlara sahip çıkın.

Bizler gençler için elimizden geleni yapmaktayız.

Bir yetenek hayatta, kapıları suratına kapanmış bulmamalı.

Bir “yol” olmalı onun için.

Bir ümit olmalı.

Bir rüzgar esmeli arkasından; hissedeceği, güvenebileceği, yılmayacağı….

Gençlere destek olalım.

Hep olalım!

fazil

Akılla Bir Konuşmam Oldu

Fazıl Say

 

Büyük şiiri doğanın; Tazı Kanyonu

 

 

büyük şiiri doğanın
renklerin, seslerin, biçimlerin ötesinde…
insanın ruhunu yitirdiği bu zamanda
kim okuyup yazacak?*

Uçsuz bucaksız manzaraya bakarkan tam da böyle dedim içimden….

Dijital saçmalık keşfetme duygumuzu öldürüyor! Gitmek istediğimiz yeri akıllı telefondan işaretlerken, aslında farkında olmadan, telaşlı gezginler olarak, ıskalaya ıskalaya, bakıp ama aslında görmeden hedef noktaya gidiyoruz. Onca güzellikten bi haber.

Bu yüzden mümkün olduğunca gitmek istediğim yerleri, yol üzerindeki yön levhalarını ve özellikle de yöre sakinlerinin tarifleri ile bulmayı seviyorum.

Yöre halkı ile sohbet ederken bambaşka bir dünya ile karşılaşıyorsunuz. Şuraya nasıl gidilir diye sorduktan sonra sanki Alice’in harikalar ülkesinde gibi, yeni rotalar, yeni kapılar açılıyor muş gibi geliyor bana.

Son keşfimiz Tazı Kanyonu’na giderken benzer bir durumu yaşadık.

t1

 

Antalya – Manavgat yolu üzerinde Beşkonak – Köprülü Kanyon – Taşağıl sapağından girdikten sonra bir yanda gürül gürül akan köprüçay ve uçsuz bucaksız karlı dağlar, diğer yanda yeşilin binbir tonu sizi selamlıyor.

Asfalt yol boyunca yaklaşık 30 km içeriye doğru giderken, yol boyunca rafting firmalarını göreceksiniz. Seyrek de olsa, şirin mahalleler, taş evler, bahçeler, yöre sakinleri karşınıza çıkacak. Sık sık durup sohbet etmekten ve Tazı Kanyonu’na nasıl gidilir diye sormaktan çekinmeyin.

Dijital haritalarda bir çok Tazı Kanyonu noktası işaretlenmiş. Bu konuda bir bilgi kirliliği söz konusu. Pek çoğu yöredeki işletmelere çıkıyor.
En güzeli yöre sakinlerine sora sora gitmek.

tktk

Yol sizi nihayetinde tarihi Oluk Köprü’ye çıkaracak. Aziz Paul yolunun da başlangıcı olan bu köprü, binlerce yıldır ayakta.

Köprüyü geçtikten yaklaşık 100 metre sonra, yol sola ve yukarı doğru kıvrılıyor. Yaklaşık 15-20 km bu yolu takip ettikten sonra Gaziler Mahallesi tabelasından sola içeri girin. Bu yol sizi Tazı Kanyonu’na götürecek.
Sosyal medyada sıkça gördünüz kanyon manzarası için biraz yürümeniz gerekiyor. Tazı Kanyonu’na 1,5 kilometre kala aracınızı park edeceğiniz bir alan var. İsterseniz araçla da son noktaya kadar gidebilirsiniz ama yürümenizi öneririm.

tazi-12

Kanyonu gören üç-dört harika nokta var.

Tazı Kanyonu özellikle fotoğraf tutkunlarının uğrak noktası. Hafta sonu giderseniz o meşhur kanyon pozunu çekebilmek için sıra bekleyebilirsiniz.
Yol zahmetli ama karşılığında size sunulan manzara gerçekten büyüleyici.
Ölmeden önce yapılması gerekenler listesine eklenmesi gerekiyor.

* Şair Şükrü Erbaş – Otların Uğultusu Altında kitabından.

Atlastaki Mavi Nokta!

Kısa bir süre önce gazetelerde şöyle bir haber yer aldı:

“…Burdur, Isparta, Antalya, Afyonkarahisar ve Konya’nın güneyinde yoğunlaşan göllerin oluşturduğu Göller Bölgesi, bu unvanını kaybetmeye doğru ilerliyor. Akşehir Gölü’nün önemli bölümü de kayboldu. Türkiye’nin ikinci en büyük tatlı su gölü özelliği taşıyan Eğirdir Gölü’nün su seviyesinde meydana gelen azalma ise tedirgin edici. ‘Türkiye’nin Maldivleri’ olarak ünlenen Burdur’daki Salda Gölü de kirlilik riskiyle karşı karşıya. Göller tamamen kurursa bölgedeki canlı hayatı bozulacaktır. Tatlı su kaynaklarımızı kirlettiğimiz zaman doğanın yok oluşunu izleyeceğiz. Haritalarda Göller Bölgesi’ni gösteren mavi noktaların birçoğu yeni baskı atlaslarda artık yer almayacak.”

3

Büyülü Bir Yer; Kovada

Antalya Isparta Yolu üzerinde bir kestirme yol var. Sütçüler Yazılı Kanyon levhasından içeri girince kıvrıla kıvrıla Eğirdir’e çıkıyorsunuz. Türkiye’nin meyve ambarı bir bölge.

Daha önce pek çok kez bu yolu kullanmamıza rağmen bir yeri ihmal etmiştik; Kovada.

Sütçüler-Eğirdir yolunda kıvrıla kıvrıla giderken yaklaşık 30 km sonra kahverengi bir tabela sizi sağa doğru bir yola davet ediyor. Kısa bir süre sonra da sizi “Kovada Gölü” karşılıyor.

“Bir tatlı huzur” arıyorsanız tam istediğiniz yer.

Benzersiz flora zenginliği ve yaban hayatı çeşitliliği var. 1970’te milli park, 1992’de l. derece doğal SIT alanı ilan edilmiş. Deniz seviyesinden 900 metre yükseklikteki gölün çevresi 20 kilometre.

9

Şahane bir yürüyüş parkuru var. Kızılçam, karaçam, saplı-sapsız-saçlı meşeler, pırnal meşesi, kokar ağaç ve ardıç gibi ağaç türleri ile hayıt, sandal, kocayemiş, funda, çitlembik, yabani zeytin, akçakesme, mersin, menengiç, boyacı sumağı, alıç, dağ muşmulası, böğürtlen, yabani gül, defne, tesbih ağacı, karaçalı, kördiken gibi bitkilerin arasında yürürken, size yaban ördeği, çulluk, keklik sesleri eşlik ediyor. 153 tür su kuşu tespit edilmiş. Rahatsız etmeden fotoğraflarını çekebilirsiniz.

4

Gölün rengi kirlilikten değil, sudaki biyolojik çeşitlilikten dolayı yeşil. Endişelenmeyin.

Milli parkın girişinden başlayan patika, size kısa bir süre sonra küçük bir iskeleye götürecek. Burası fotoğraf çekmek için ideal noktalardan biri. Güzergah üzerinde yaklaşık 300 m sonra ikinci bir iskele göreceksiniz. Yarımadanın en yüksek noktasında, muhteşem göl fotoğrafları çekilebileceğiniz gözetleme kulesi bulunuyor.

Milli Parkın girişinde küçük bir müze var. İçeride doldurulmuş hayvanlar ve posterler ile Kova ve çevresindeki zengin doğal yaşam anlatılıyor.

Kovada Milli Parkı’na giriş kişi başı 5 TL, araçla giriş 15 TL.

Dilerim Kovada Gölü atlaslardan hiç silinmez.

Not: Eylül ve Ekim ayları elma hasadı dönemi olduğu için, yol boyunca kamyon ve traktörler yoğun olarak arkanızdan ve karşınızdan gelecektir. Çinliler’in gümüş madeni ve çok sayıda taş ve mermer ocağı da var. Bu yüzden kamyonlara dikkat!

 

Fotoğraf

Dijital dünya sanki anılarımızı değersizleştiriyor. Oradan oraya koşturup, instagramda birbirimizle yarışırken – zamanımızı tüketirken- anlar, anı olmaktan uzaklaşıyor.

Çocukken, ailece bir albümün başında geçirdiğimiz saatleri hatırlıyorum. Sahi en son ne zaman bir albümümüz oldu?

Mezatlarda siyah beyaz aile fotoğraflarına rastlayınca üzülüyorum. Kentin eski fotoğrafları da benzer bir duyguya yol açıyor. Siyah beyaz ağaçların yerini gökdelenler almış. Eski toprak yollarda oynayan çocuklar yok.

Büyük fotoğrafçı Ara Güler ölmeden kısa bir süre önce Antalya’ya gelmiş, hastalığına ve tüm huysuzluğuna karşın yüzlerce hayranıyla fotoğraf çektirmiş, titreyen elleriyle kitaplarını imzalamıştı.

Benim için imzaladığı fotoğrafına bir de not düşmüştü;

“İstanbul ve Süleymaniye… Tabi ki balıkçılar ile beraber”

Böyle bir fotoğrafa sahip olduğum için mutluyum.

Mekanı cennet olsun.

Fotomuhabiri Dergisi için Ara Güler’le ilgili bir yazı kaleme alan Orhan Pamuk şöyle diyor;

“Bir sokak bize işten atılma acısını hatırlatır, bir başka sokak bir köprünün görünüşünü getirir aklımıza… Derken bir meydan bir aşk mutluluğunu, karanlık bir geçit siyasi korkularımızı ve bir çınar ağacı da eski yoksul halimizi getirir aklımıza…”

Belki de bu yüzden cep telefonunun denklaşörüne basarken biraz daha özenli olmalıyız.

“Geçip giden zamanları / Bir yerlerde bulsam”

Sevgili Ebru Çengeloğlu sosyal medyadan hoş bir sürpriz yaptı… 20 yıl önce Sabah Akdeniz için yaptığım “Piyazcı Mustafa” röportajının küpürünü paylaştı. Meğer “Antalya Piyazının Babası” yazım bugün restoranda Amerikan servisi olarak kullanılıyor muş. Hem hoşuma gitti, hem duygulandım. Mustafa ağabey rahmetli oldu. Bildiğim kadarıyla oğlu mesleği devam ettiriyor. Merak edenler için yeri İsmetpaşa Caddesi’nde.

Morsalkım

Japonya’da 144 yaşındaki bu morsalkım dünyanın en güzel 16 ağacından biri seçilmiş. İnsan bakmaya doyamıyor. Muhtemelen diken kişi hayatta değildir. Tanımıyorum ama bu morsalkımın hatırına cennette girmeyi hak ediyor.

dilek

Dilek Türkan

Muratpaşa’da Sanat var konserleri için Antalya’daydı… İnsanın derinlerine bir bıçak gibi saplanan ya da eski bir yarayı ince ince sızlatan büyülü narin bir sesi var. Üç müthiş albümü var; An, Suya Söyledim, Aşk Mevsimi.. tavsiye ederim.

Sesi hala kulaklarımda;

“…Sen gözlerimde bir renk,

kulaklarımda bir ses

Ve içimde bir nefes olarak kalacaksın”

takvim

Aylardan Aphrodite

Antalya Tanıtım Vakfı ATAV’ın geleneksel Memleketim Antalya serisi masa takvimlerinin bu yıl ki teması “Antalya’nın Güneş Saçlı Kadınları”… Yılın her ayına antik çağın güçlü kadınlarından birinin adı verilmiş. Ocakta aşk tanrıçası Aphrodite, şubatta doğa tanrıçası Artemis, martta sağlık tanrıçası Hygieia var…. Çok hoş bir çalışma.

Ünlü kadın yazar Buket Uzuner twitter hesabından “Antalya Kadın Müzesi 2019’a Anadolu topraklarındaki kadın kültür mirasına saygı duruşu yapmış. Çağlar içinde Kadın ve Saç temalı güzel bir takvim hazırlamış” mesajını paylaştı.

Memleketim Antalya çalışmaları bir masa takviminden çok çok fazlası. Hazırlayanların eline sağlık.

Dip not: isteyenler olursa seve seve gönderebilirim.